មេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រធំៗ៤៖ នៅពេលប្រេង ក្លាយជាអាវុធយុទ្ធសាស្ត្រលើឆាកអន្តរជាតិ
ខណៈដែលពិភពលោកកំពុងតាមដានមើលតម្លៃប្រេងកំពុងហក់ឡើងខ្ពស់នាពេលបច្ចុប្បន្ន អារម្មណ៍ភ័យព្រួយចាស់ៗហាក់បានត្រឡប់មកវិញសាជាថ្មី។ ទោះបីជាវិបត្តិនៅតំបន់ឈូងសមុទ្រពែក្សសព្វថ្ងៃហាក់ដូចជាមិនធ្លាប់មានពីមុនមក ប៉ុន្តែតាមពិតទៅ វាគ្រាន់តែជាជំពូកថ្មីមួយទៀតនៃរឿងរ៉ាវជិតមួយសតវត្សរ៍ ដែលថាមពលត្រូវបានគេយកមកធ្វើជា «អាវុធយុទ្ធសាស្ត្រ» នៃអំណាចភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។ តាមរយៈប្រវត្តិសាស្ត្រ យើងអាចមើលឃើញពីផលប៉ះពាល់ដែលធ្លាប់កើតមាននាពេលកន្លងមក៖
១. ឆ្នាំ១៩៧៣៖ ការចាប់កំណើតនៃ «អាវុធថាមពល»
យុគសម័យនៃកង្វល់ផ្នែកថាមពលបានចាប់ផ្តើមនៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៣។ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការដែលបស្ចិមប្រទេសគាំទ្រអ៊ីស្រាអែលក្នុងសម័យសង្គ្រាម «Yom Kippur» សមាជិកអារ៉ាប់នៃអង្គការ OPEC បានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការដាក់ទណ្ឌកម្មមិនលក់ប្រេងឲ្យ។
ផលប៉ះពាល់៖ តម្លៃប្រេងបានកើនឡើង៤ដងត្រឹមតែមួយយប់ (ពី៣ដុល្លារ ឡើងដល់ ១២ដុល្លារ)។
លទ្ធផល៖ នេះមិនមែនត្រឹមតែជាការប្រែប្រួលសេដ្ឋកិច្ចទេ ប៉ុន្តែវាបានផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅរបស់មនុស្ស។ នៅអាមេរិក និងអឺរ៉ុប ច្បាប់ចាក់សាំងតាមថ្ងៃសេស-គូ ត្រូវបានអនុវត្ត ហើយវាក៏ជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃការបង្កើតទីភ្នាក់ងារថាមពលអន្តរជាតិ (IEA) ដើម្បីការពារកុំឲ្យវិបត្តិបែបនេះកើតឡើងទៀត។
២. ឆ្នាំ១៩៧៩៖ ឥទ្ធិពលនៃបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់
៦ឆ្នាំក្រោយមក ពិភពលោកបានរងការវាយប្រហាររលកទីពីរ។ បដិវត្តន៍នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ បានធ្វើឲ្យសង្វាក់ផលិតកម្មប្រេងក្នុងប្រទេសនេះដួលរលំ ដែលស្មើនឹងការបាត់បង់ការផ្គត់ផ្គង់ប្រេងពិភពលោកប្រមាណ៤%។
ផលប៉ះពាល់៖ ការសម្រុកទិញ និងការស្តុកទុកដោយក្តីស្លន់ស្លោ បានរុញតម្លៃប្រេងឲ្យឡើងដល់ជាង៣៥ដុល្លារ (ប្រហែល១៤០ដុល្លារ នៃតម្លៃលុយបច្ចុប្បន្ន)។
លទ្ធផល៖ វិបត្តិនេះបានបង្ហាញថា ការផ្លាស់ប្តូរនយោបាយផ្ទៃក្នុងនៃប្រទេសផលិតប្រេងធំៗ ក៏អាចបង្កការខូចខាតខ្លាំងដូចសង្គ្រាមអន្តរជាតិដែរ។ វាបានបង្ខំឲ្យបណ្តាប្រទេសនានាចាប់ផ្តើមគិតគូរខ្លាំងលើថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ និងការសន្សំសំចៃប្រេងជាលើកដំបូង។
៣. ឆ្នាំ១៩៩០៖ សង្គ្រាម «មាសខ្មៅ»
នៅពេលដែលប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ វាយលុកចូលគុយវែត ក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩០ ទីផ្សារពិភពលោកមានការភ័យខ្លាចថា លោក Saddam Hussein នឹងគ្រប់គ្រង ឬបំផ្លាញប្រភពប្រេងបម្រុងជិត២០% របស់ពិភពលោក។
ផលប៉ះពាល់៖ តម្លៃប្រេងបានឡើងទ្វេដងក្នុងរយៈពេល៣ខែ ដោយហក់ដល់៤០ដុល្លារ។
លទ្ធផល៖ ទោះបីជាជម្លោះយោធាបញ្ចប់ទៅយ៉ាងរហ័ស ប៉ុន្តែឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចបានអូសបន្លាយយូរអង្វែង។ វាបានបង្ហាញពីភាពងាយរងគ្រោះបំផុតនៃច្រកសមុទ្រ Hormuz ដែលជាផ្លូវទឹកដ៏សំខាន់ ដែលបច្ចុប្បន្នកំពុងស្ថិតក្នុងចំណុចកណ្តាលនៃវិបត្តិឆ្នាំ២០២៦នេះផងដែរ។
៤. ឆ្នាំ២០០៨៖ យុគសម័យនៃការលោតផ្លោះ
ខុសពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ៧០ វិបត្តិឆ្នាំ២០០៨ មិនមែនបង្កឡើងដោយសង្គ្រាមឡើយ ប៉ុន្តែវាបណ្តាលមកពីការរីកចម្រើនសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងគំហុកនៅប្រទេសចិន និងឥណ្ឌា។
ផលប៉ះពាល់៖ តម្លៃប្រេងបានបំបែកកំណត់ត្រាខ្ពស់បំផុតមិនធ្លាប់មាន គឺ ១៤៧.៣០ដុល្លារ ក្នុងមួយបារ៉ែល នាខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៨។
លទ្ធផល៖ ពពុះសេដ្ឋកិច្ចនេះបានផ្ទុះបែក មិនមែនដោយសារការផ្គត់ផ្គង់ថ្មីនោះទេ ប៉ុន្តែដោយសារវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុពិភពលោក (Global Financial Crisis) បានធ្វើឲ្យតម្រូវការប្រើប្រាស់ធ្លាក់ចុះភ្លាមៗ។ មេរៀននេះបានបង្រៀនអ្នកជួញដូរថា ការប្រែប្រួលនៃ «តម្រូវការ» ក៏អាចបង្កភាពវឹកវរបានខ្លាំង មិនចាញ់ការប្រែប្រួលនៃ «ការផ្គត់ផ្គង់» នោះឡើយ៕